کد خبر: 2854

تاریخ بروزرسانی : 1396/08/01

سرفصل های درس ارزیابی محیط زیست

No votes yet.
Please wait...
کانال تلگرام آزمون دکتری

نام بسته درسی : ارزیابی محیط زیست

——————————————————————————

فهرست:

مقدمه

ارزيابي محيط زيست (Environmental Assessment)

منابع طبیعی جاری دنیا و ایران

خاستگاه آمایش سرزمین

ارزیابی توان بوم شناختی سرزمین

نقش انسان در ارزیابی

نظم و بی­نظمی در سرزمین

ارزیابی

محیط

فرآیند ارزیابی توان بوم شناختی محیط زیست

روش­هاي شناسایی منابع

روش­هاي تجزیه و تحلیل و جمع­بندي منابع

مدل­ها و رو شهای ارزیابی توان در ایران و جهان

گروه بندی روش­های ارزیابی توان بر اساس عوامل مورد استفاده

روش­هاي ارزیابی یک عامله

روش­هاي ارزیابی دو عامله

روش­هاي ارزیابی چند عامله

گروه بندی روش­های ارزیابی توان بر اساس ماهیت روش:

روش تناسب براساس محدودیت های خاک(FAO)

روش جستالت  

روش پارامتریک

روش سیستمیک

روش پارامتریک مبتنی بر تلفیق بهینه

روش سیمای سرزمین

ذخيره­گاه زيست­كره

تاريخچه زیست کره

اهداف ثبت يك منطقه به عنوان ذخيره­گاه زيستكره

انتخاب، طراحي فني- تكنيكي و ناحيه بندي ذخيره گاه زيستكره

ويژگيهاي ناحيه هسته مرکزي يا حفاظت (Core Zone)

ويژگيهاي ناحيه سپر(Buffer Zone)

ويژگيهاي ناحيه انتقالي (Transition Zone)

نكات اساسي در مديريت ذخيره­گاه زيستكره

چه كساني از تاسيس ذخيره­گاههاي زيستكره منتفع مي شوند؟

طرح­ریزی حفاظت

مشکلات حفاظت در داخل مناطق حفاظت شده به صورت صرف

ذینفعان

روش­های تحلیل ذینفعان در مدیریت منابع طبیعی

شناسایی و گزینش ذینفعان

مشارکت ذینفعان

بوم­شناسی سیمای سرزمین

پیوستگی سیمای سرزمین

سه دیدگاه از بوم­شناسی سیمای سرزمین

ساختار و عملکرد سیمای سرزمین

سلسه مراتب  و ارتباط اکولوژیکی سطوح مختلف اکوسیستم­ها

امکان­سنجی اجرای حفاظت سیستماتیک در ایران

مناطق حفاظت شده ایران

اساس انتخاب شبکه حفاظت شده در ایران

حفاظت سیستماتیک در ایران

آزمون خودسنجی با پاسخ

 بخش هایی از بسته درسی ارزیابی محیط زیست

 مقدمه

امروزه صنعتي شدن فعاليتي است كه ارتباط مستقيمي با توسعه كشورها و رفاه انسان­ها دارد، در اين ميان محيط زيست بشر، بستر انواع توسعه و قالبي در جهت پيشرفت در صنايع محسوب مي­شود. محيط زيست از بخش­هاي مختلفي از جمله محيط فيزيكي، بيولوژيكي، اجتماعي – اقتصادي و فرهنگي (انساني) تشكيل مي­شود، اين بخش­ها از هم متاثر و در ارتباط تنگاتنگ با يكديگراند، به نحوي كه شناخت دقيق محيط زيست بدون شناسايي اين ارتباط ميسر نيست به ويژه در بخش محيط زيست انساني به علت توانايي نامحدود انسان در تغيير و تخريب محيط زيست طبيعي، نياز به مديريت صحيح در راستاي استفاده بهينه و عقلاني از منابع طبيعي ضرورت پيدا مي­كند. از آنجا كه هر نوع توسعه، مستلزم صرف منابع طبيعي و توليد زايدات در محيط است، لذا در هر نوع توسعه توجه به ماهيت منابع و نحوه استفاده از آن­ها ضروري است.

به طور كلي منابع طبيعي به سه دسته منابع پايدار، تجديد شونده و غير قابل تجديد، دسته بندي  مي­شوند و استفاده از آنها نيازمند شناخت دقيق ماهيت آنها ا ست. در استفاده از منابع طبيعي توجه به اين ملاحظات ضروري است. با توجه به اين كه جايگزيني منابع تجديد شونده با سرعت خيلي پايين­تري نسبت به ميزان استفاده آن­ها انجام مي­شود و مصرف اين منابع اغلب منجر به توليد زايدات و افزايش آلودگي­هاي محيط زيست مي­گردد، لذا انجام هر نوع توسعه و استفاده از منابع بايد با توجه به مفهوم پايداري صورت گيرد كه جهت دستيابي به چنين مديريتي ابزارهايي اساسي و كارآمد مورد نياز است.

ارزيابي محيط زيست ابزاري است كه در جهت دستيابي به توسعه پايدار، كاربردي كليدي و تعيين كننده دارد. اين ابزار به چند طريق، اهداف مذكور را محقق مي­سازد:

  • ارزيابي توان سرزمين يا ارزيابي توان اكولوژيكي – اقتصادي و اجتماعي
  • ارزيابي اثرات محيط زيستي يا ارزيابي اثرات توسعه
  • ارزيابي محيط زيستي استراتژيك
  • ارزيابي اثرات اجتماعي

 همه و همه شيوه ها يا ابزارهاي سنجش و ارزيابي محيط زيست در ارتباط با نوع فعاليتهاي توسعه­اي انسان محسوب مي­شوند.

ارزيابي محيط زيستي (Environmental Assessment)

ارزيابي محيط زيستي يا ارزيابي توان محيط زيست يا سرزمين (توان اكولوژيكي، اقتصادي و اجتماعي) عبارت است از برآورد استفاده ممكن انسان از سرزمين براي كاربري­هاي كشاورزي، مرتع­داري، جنگل­داري، پارك­داري (حفاظت و توريسم)، آبزي­پروري، امور نظامي و مهندسي و توسعه شهري، صنعتي و روستايي در چارچوب استفاده­هاي كشاورزي، صنعت، خدمات و بازرگاني. در فر آيند مطالعات آمايش سرزمين كه ارزيابي توان محيط زيست بنيان و شالوده آن محسوب مي­شود، كل سطح كشور از نظر كاربري­ها و فعاليت­هاي گوناگون توسعه، تعيين كاربري مي­شود و سهم هر ناحيه از كشور بر اساس توان طبيعي و اقتصادي- اجتماعي با توجه به نوع توسعه تعيين و مكان­يابي مي­شود. نمودار زیر رابطه انسان در تعادل فعاليت­هاي اقتصادي و صنعتي و حفظ محيط زيست را نمايش مي­دهد.

بر اين اساس فرايند تهيه و تدوين طرح­هاي توسعه، بايد با رعايت اصول آمايش سرزمين و ضوابط محيط­زيستي انجام گيرد. نمودار زیر جايگاه آمايش سرزمين در كشور را نشان مي­دهد.

اجراي طرح­هاي توسعه بدون مطالعه آمايش سرزمين در كشور، بر خلاف اهداف توسعه پايدار بوده و تحقق اين مهم را با مشكل مواجه مي­سازد. نمودار سمت چپ فرآيند تهيه و تدوين طرح­ها با رعايت آمايش سرزمين و نمودار سمت راست اين فرآيند را بدون رعايت اصول آمايش سرزمين نمايش مي­دهد.

منابع طبیعی جاری دنیا و ایران

آیا بحران حال و آینده تنها به خاطر افزایش جمعیت است؟ آیا افزایش جمعیت در میان کشوري­هاي در حال توسعه که رشدي به مراتب بیشتر از کشورهاي توسعه یافته دارند به تنهایی می­تواند مسئول و جوابگوي مسائل و مشکلات آنها باشد؟ به طور کلی پاسخ منفی است و باید گفت که کاهش بیش از اندازه منابع طبیعی، افزایش آلودگی­هاي زیست محیطی، نارسایی توزیع متعادل منابع، رشد صنعتی و رشد اقتصادي می­توانند از جمله عواملی باشند که با رشد جمعیت و عدم برنامه­ریزي صحیح و مدیریت سرزمین به معناي واقعی کلمه ریشه بسیاري از مشکلات و مسائل پیش روي بشر امروزي است. در نگاه اول با توجه به سرعت گسترش فناوري­هاي جدید در دهه­هاي اخیر، چنین به نظر می­رسد که انسان قادر خواهد بود این نابسامانی­ها را مهار کند و از بروز بحران جلوگیري نماید. سرعت رشد ارتباطات و انسان تا 10 میلیون برابر و سرعت رشد حمل و نقل انسان به صد برابر و یا سرعت داده­پردازي به یک میلیون برابر و سرعت رشد قدرت مهار بیماري­ها توسط انسان صد برابر، قدرت کشندگی سلاح انسان یک میلیون برابر در سده گذشته شده است ( کاهن 1995 ). لذا با داشتن چنین رشد فنی، اگر جلوگیري از بحران ممکن نگردد، کاهش آن دور از انتظار نخواهد بود.

منابع طبیعی معمولا به سه گروه زیر قابل تقسیم بندي است:

– منابع پایدار: انرژي خورشیدي

– منابع با توان تجدید پذیري: جنگلها، مراتع و تالاب­ها

– غیر قابل تجدید: سوخت فسیلی، کانی­ها

جایگاه یا محل پیدایش منابع طبیعی­، خشکی­ها و آبهاي ترازهاي زبرین و زیرین کره زمین است. منابع طبیعی تمامی خشکی­ها و آبهاي کره زمین قابل استفاده براي انسان نیستند.

به لحاظ موجودي منابع در کره زمین فقط 2 درصد آن به شهرها، معادن، مناطق صنعتی، جاده و فرودگاه اختصاص یافته است و تنها 30 درصد از این سطح یعنی 13 میلیارد هکتار می­تواند به عنوان جایگاه منابع طبیعی خشکی براي بهره­وري انسان به حساب آید. این مقدار سطح نیز بر حسب توان تولیدي خود به چهار دسته قابل تقسیم بندي است.

– توان تولیدي زیاد = 700 میلیون هکتار

– توان تولیدي متوسط = 1100 میلیون هکتار

– توان تولیدي کم = 1500 میلیون هکتار

– توان تولیدي صفر = 9700 میلیون هکتار

مجموعه کشتزارها، مراتع و جنگلهاي موجود جهان که توان تولیدي قابل حساب دارند در سه دسته اول ( 3300 میلون هکتار ) جاي گرفته­اند. 5200 میلیون هکتار از این سطح با توان تولیدي صفر، کم و بیش پوشیده از علفزار و درختزار است که توان تولیدي قابل توجه اي ندارد و 4500 میلیون هکتار باقیمانده از این سطح به هیچ وجه توان تولیدي ندارد. سطح کشتزارهاي فعلی جهان به  5/1 میلیارد هکتار بالغ می­شود و سطح جنگلهاي جهان به حدود 5 میلیارد هکتار و سطح مراتع به 5/4 میلیارد هکتار برآورد شده است (فائو 1995 ). در ایران سطح جنگلها حدود 12 تا 18 میلیون هکتار، مراتع بین 50 تا 90 میلیون هکتار، سطح کشتزار ها 18 تا 20 میلیون هکتار ( 5 تا 6 میلیون هکتار آبی، 6 تا 7 میلیون هکتار دیم، 5 تا 6 میلیون هکتار آیش، 1 تا 2 میلیون هکتار باغ) است.

نکته:

با توجه به این ارقام آنچه به عنوان زمین یا جایگاه منابع طبیعی تولید کننده در خشکی در اختیار انسان قرار گرفته است محدود به همین 33 میلیون کیلومتر مربع است

 از طرف دیگر این محدودیت براي  آبهاي موجود کره خاکی ( 1400 میلیون کیلومتر مکعب، 97 درصد شور و 3 درصد شیرین) نیز وجود دارد.

در ایران از مجموع ریزش­هاي جوي ( 240 تا 250 میلیمتر متوسط بارندگی سالانه ) حداکثر 413 میلیارد متر مکعب پتانسیل آب قابل استحصال است که 71 درصد به شکل تبخیر و تعرق ( 295 میلیارد متر مکعب) از دسترس خارج می گردد. از بقیه آن 93 میلیارد متر مکعب به صورت آب جاري در کشور روان می­شود. و 25 میلیارد به آبخوان­هاي آبرفتی کشور نفوذ می­کند. با در نظر گرفتن حجم آب سطحی ورودي به کشور از طریق مرزها و رودخانه­هاي مشترك 12 میلیارد متر مکعب، حجم جریانهاي سطحی کشور تا 105 میلیارد متر مکعب افزایش می­یابد . آبهاي زیرزمینی کشور (چاه قنات و چشمه­هاي آبرفتی) 50 میلیارد متر مکعب است. توان منابع آب کشور براي توسعه با توجه به شناختی که از مجموع توانایی­هاي منابع آب کشور شامل تغذیه، تبادلات آبی، حجم ریزش­هاي جوي، جریان­هاي سطحی و میزان مصارف آب وجود دارد به شرح زیر برآورد شده است:

  • آب سطحی 30 تا 35 میلیارد متر مکعب
  • آب زیر زمینی 2 تا 4 میلیارد متر مکعب

 

ویژه داوطلبان آزمون دکتریویژه داوطلبان آزمون دکتری
No votes yet.
Please wait...
ارسال دیدگاه